Thể chế hóa ngay trong năm 2026 những nội dung cốt lõi, quan trọng của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đồng thời bảo đảm đồng bộ với Kết luận của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đây là chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về dự thảo Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI tại cuộc họp quý 1 năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và pháp luật chiều 11/3.
Đề cương Đề án chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới cũng đang được Ban Chỉ đạo Trung ương tích cực triển khai.
Theo các chuyên gia, với tinh thần hành động và những mục tiêu đặt ra rất cao tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV như tăng trưởng 2 con số, đưa nước ta trở thành nước thu nhập trung bình cao vào năm 2035 và thành nước thu nhập cao vào năm 2045, trong khi thể chế được xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, trách nhiệm đặt ra với Quốc hội khóa XVI là rất lớn, đặc biệt trong việc nhanh chóng hoàn thiện thể chế, tháo gỡ “điểm nghẽn” để đi trước mở đường.
Với vai trò vô cùng quan trọng đó của Quốc hội khóa XVI, chỉ đạo về công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Nhiệm kỳ 2026-2031 là giai đoạn then chốt để hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước với yêu cầu đặt ra rất cao. Vì vậy, chúng ta cần ưu tiên giới thiệu những người có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm; có tầm nhìn và năng lực tham gia hoạch định chính sách kiến tạo cho phát triển địa phương và đất nước trong giai đoạn mới.”
Trung tâm dẫn dắt đổi mới thể chế
Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh nhận định cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI diễn ra trong thời điểm có tính chất bản lề của tiến trình phát triển đất nước. Sau những thành tựu quan trọng của bốn thập niên đổi mới, đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, về năng lực cạnh tranh quốc gia và về hiệu quả quản trị nhà nước.
Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện đồng bộ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; xây dựng thể chế phát triển bền vững, hiện đại, minh bạch; thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên nền tảng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế số, xã hội số; nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng. Những mục tiêu đó đòi hỏi một hệ thống pháp luật đồng bộ, ổn định, có tính dự báo cao; một cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực chặt chẽ, hiệu quả.
Với chức năng lập hiến, lập pháp, định hình khuôn khổ thể chế cho phát triển, quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia và giám sát tối cao việc tổ chức thực hiện Hiến pháp, pháp luật, Quốc hội khóa XVI giữ vai trò trung tâm của quyền lực Nhà nước, trung tâm dẫn dắt cải cách thể chế. Chất lượng hoạt động của Quốc hội tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư-kinh doanh, đến niềm tin của người dân và doanh nghiệp, đến hiệu lực, hiệu quả của bộ máy và vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
“Vì vậy, thành công của cuộc bầu cử không chỉ được đo bằng tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu hay sự tuân thủ quy trình pháp luật, mà còn bằng chất lượng đội ngũ đại biểu được lựa chọn - những người có đủ bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng phát triển để xây dựng Quốc hội khóa XVI thực sự đổi mới, chuyên nghiệp, hành động quyết liệt và phụng sự Nhân dân, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới của đất nước. Thành công của cuộc bầu cử sẽ quyết định chất lượng và tầm vóc của Quốc hội trong cả nhiệm kỳ,” Tổng thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh nói.
Quốc hội khóa XVI giữ vai trò trung tâm của quyền lực Nhà nước, trung tâm dẫn dắt cải cách thể chế."
Đây cũng là chia sẻ của bà Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, Phó Chánh văn phòng Hội đồng bầu cử Quốc gia.
Theo bà Yên, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển với nhiều thời cơ và thách thức đan xen: chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quốc phòng–an ninh trong bối cảnh quốc tế phức tạp.
“Quốc hội khóa XVI sẽ phải tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển đất nước; nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật; tăng cường giám sát việc thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế–xã hội; đẩy mạnh cải cách bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả,” bà Yên nhận định.
Cùng quan điểm này, Phó giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Cường, Phó viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh Đại hội XIV là “đại hội của hành động” với những mục tiêu rất cao, và đường lối của Đảng chỉ có thể đi vào cuộc sống khi được cụ thể hóa bằng hệ thống pháp luật do Quốc hội ban hành. Theo đó, ông Cường cho rằng để thực hiện được những mục tiêu rất cao của Đại hội Đảng, Quốc hội khóa XVI đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thể chế hóa các chủ trương.
“Một trong những vấn đề lớn được xác định là phải tháo gỡ các ‘điểm nghẽn’ về thể chế. Khi thể chế được cải cách mạnh mẽ, nó sẽ trở thành động lực khơi thông các nguồn lực trong xã hội, từ nguồn lực của người dân đến nguồn lực từ đầu tư trong và ngoài nước. Thực tế cho thấy Việt Nam có tiềm năng rất lớn, nhưng nếu các rào cản thể chế không được tháo gỡ thì nhiều nhà đầu tư dù đến khảo sát vẫn có thể rời đi. Do đó, nhiệm vụ của Quốc hội khóa XVI là hoàn thiện khung pháp lý minh bạch, ổn định và hiệu quả hơn,” ông Cường cho hay.
Phó viện trưởng Viện Xây dựng Đảng cũng cho rằng Quốc hội khóa mới cần nâng cao chất lượng xây dựng luật, khắc phục tình trạng một số luật ban hành nhưng nhanh chóng phải sửa đổi vì chưa sát thực tiễn. “Khi hệ thống pháp luật thực sự có “sức sống”, nó sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước,” ông Cường nói.
Chia sẻ về vấn đề này, đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân cho hay Quốc hội đã nhận rõ hạn chế này, xác định đây là “điểm nghẽn” và Quốc hội khóa XVI xác định phải nỗ lực để biến “điểm nghẽn” thành lợi thế cạnh tranh. Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân, điểm lợi thế là Quốc hội khóa 15 đã tạo đà, tạo nền móng của một Quốc hội linh hoạt, ứng phó kịp thời, một Quốc hội đồng hành với Chính phủ. Quốc hội cũng đã triển khai quyết liệt quan điểm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương với phương châm địa phương quyết, địa phương chịu trách nhiệm với thể chế thông thoáng.
“Quốc hội khóa XVI sẽ là một nhiệm kỳ rất nhiều ý nghĩa trong việc tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, ổn định, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực thi, thông thoáng, thuận lợi cho môi trường đầu tư, để người dân có thể lập nghiệp, khởi nghiệp, mở rộng sản xuất, kinh doanh góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số,” ông Trần Hoàng Ngân nhận định.
Không thể chậm trễ
Không chỉ yêu cầu khối lượng công việc lớn, Tiến sỹ Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội nhận định tinh thần của Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV là nói đi đôi với làm, không cho phép chậm trễ. Vì vậy, yêu cầu rất cao đặt ra cho Quốc hội khóa XVI là phải nhanh chóng đảm bảo cơ sở luật pháp để đi trước mở đường, tạo nền tảng pháp lý cho triển khai một loạt những chủ trương mới. Áp lực, cường độ làm việc sẽ rất cao.
Yêu cầu rất cao đặt ra cho Quốc hội khóa XVI là phải nhanh chóng đảm bảo cơ sở luật pháp để đi trước mở đường, tạo nền tảng pháp lý cho triển khai một loạt những chủ trương mới."
“Kỳ họp thứ X, Quốc hội khóa XV đã làm được những việc ‘thần kỳ’ vì giải quyết được khối lượng công việc đồ sộ trong thời gian ngắn, nhưng Quốc hội khóa XVI yêu cầu còn cao hơn nữa,” ông Chức nói.
Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam cho rằng việc hoàn thiện khối lượng công việc rất lớn trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã giúp Quốc hội tích luỹ kinh nghiệm bước đầu trong tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”. Đây là một thuận lợi cho Quốc hội khóa tới trước yêu cầu phải nhanh chóng thể chế Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thành pháp luật, không có độ trễ.
Có thể thấy yêu cầu về một Quốc hội hành động thể hiện ngay trong các mốc thời gian bầu cử đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ này. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử được rút ngắn, giảm từ 70 xuống còn 42 ngày. Ngày bầu cử được ấn định vào 15/3, sớm hơn khoảng 2 tháng so với các khóa gần đây. Khoảng cách giữa các bước cũng được tối ưu hóa tối đa. Theo lịch trình, kết quả bầu cử sẽ được công bố trước ngày 22/3. Và chỉ sau đó đúng nửa tháng, vào ngày 6/4, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI dự kiến sẽ chính thức khai mạc.
“Nếu ở các nhiệm kỳ trước, chúng ta mất gần 2 tháng từ khi có kết quả bầu cử mới bước vào kỳ họp đầu tiên, thì nay thời gian này chỉ còn 2 tuần. Ý nghĩa của sự điều chỉnh này vô cùng lớn. Thứ nhất là tính đồng bộ và liên thông. Việc rút ngắn khoảng cách giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, Hội đồng Nhân dân khóa mới giúp kiện toàn nhân sự cấp cao ngay lập tức. Điều này bảo đảm sự ổn định, liên tục trong công tác điều hành của Chính phủ và các cơ quan tư pháp, không có "khoảng trống" hay "độ trễ" trong chuyển giao quyền lực. Thứ hai là kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV,” bà Tạ Thị Yên nói.
Cũng theo bà Yên, tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội, ngoài công tác nhân sự, Quốc hội sẽ bắt tay ngay vào các nội dung xây dựng pháp luật để đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống một cách nhanh nhất. Điều này thể hiện tinh thần hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ mới.
Yêu cầu cao hơn về chất lượng và chiều sâu trách nhiệm
Chất lượng đại biểu Quốc hội quyết định chất lượng hoạt động của Quốc hội. Vì vậy, để thực hiện những nhiệm vụ rất lớn của Quốc hội khóa XVI, những yêu cầu đặt ra với các đại biểu Quốc hội cũng rất lớn.
Theo Tổng thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh, trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới - nơi mỗi quyết sách của Quốc hội không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt, mà còn định hình tương lai dài hạn của quốc gia thì yêu cầu đặt ra đối với mỗi đại biểu Quốc hội khóa XVI không chỉ cao hơn về tiêu chuẩn, mà còn cao hơn về chất lượng và chiều sâu trách nhiệm.
Yêu cầu đặt ra đối với mỗi đại biểu Quốc hội khóa XVI không chỉ cao hơn về tiêu chuẩn, mà còn cao hơn về chất lượng và chiều sâu trách nhiệm."
Đó trước hết phải là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng và ý thức sâu sắc về sứ mệnh đại diện, được nhân dân trao quyền, thay mặt Nhân dân thực thi quyền lực nhà nước ở cấp cao nhất. Vì vậy, mỗi đại biểu phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Hiến pháp; đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, trước hết; không để mình bị chi phối bởi lợi ích cục bộ hay nhóm lợi ích.
Ông Lê Quang Mạnh cho rằng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu, bản lĩnh ấy càng trở nên quan trọng, bởi Quốc hội chính là nơi bảo vệ lợi ích chiến lược, lâu dài của đất nước bằng công cụ pháp luật và chính sách.
Cũng theo ông Mạnh, đại biểu Quốc hội khóa XVI phải có năng lực hoạch định và phản biện chính sách ở tầm cao bởi mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết của Quốc hội đều có thể tạo ra hiệu ứng nhiều năm sau. Điều đó đòi hỏi đại biểu không chỉ nắm chắc thực tiễn trong nước mà còn phải có tư duy so sánh, tiếp cận thông lệ quốc tế, biết phân tích tác động đa chiều và dự báo được những rủi ro chính sách. Luật pháp trong giai đoạn mới phải vừa bảo đảm định hướng chính trị, vừa minh bạch, ổn định, khả thi và tạo động lực cho đổi mới sáng tạo. Đại biểu vì thế phải xem xét, quyết định trên cơ sở dữ liệu thực chứng và một tinh thần cởi mở, đổi mới, sáng tạo.
Đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng đòi hỏi tính chuyên nghiệp và trách nhiệm đến cùng. Mỗi đại biểu phải đầu tư nghiêm túc hơn nữa cả về thời gian và trí tuệ cho công việc nghị trường. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước mỗi phiên họp; khả năng tranh luận thẳng thắn nhưng xây dựng; tinh thần theo dõi, giám sát việc thực hiện các nghị quyết đến kết quả cuối cùng… Giám sát, chất vấn không chỉ để “nêu vấn đề” mà để thúc đẩy thay đổi, tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, điều hành. Đại biểu Quốc hội phải là người theo đuổi đến cùng các cam kết và kiến nghị sau giám sát, bảo đảm luật, nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống.
Đại biểu cũng phải có phẩm chất liêm chính và dũng khí chính trị. Nhấn mạnh Quốc hội là diễn đàn dân chủ cao nhất của đất nước, nơi tiếng nói của đại biểu phải phản ánh trung thực ý chí, nguyện vọng của cử tri, ông Mạnh cho hay tiêu chuẩn đặt ra với đại biểu là phải dám nêu vấn đề khó, dám bày tỏ chính kiến trên tinh thần xây dựng; dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Sự liêm chính và minh bạch của mỗi đại biểu sẽ củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
“Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhiều lần nhấn mạnh Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa về tư duy lập pháp, nâng tầm hoạt động giám sát, tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại hóa hoạt động của Quốc hội, lấy hiệu quả thực chất và niềm tin của cử tri làm thước đo. Đó không chỉ là định hướng cho hoạt động của Quốc hội khóa XVI, mà còn là chuẩn mực hành động của từng đại biểu Quốc hội. Sức mạnh của Quốc hội chính là tổng hòa của bản lĩnh, trí tuệ, trách nhiệm và khát vọng phụng sự Nhân dân của từng đại biểu được cử tri tín nhiệm lựa chọn,” ông Mạnh nói.
Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cao hơn với đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng là nhận định của bà Tạ Thị Yên. Theo bà Yên, đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển với nhiều thời cơ và thách thức đan xen: chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quốc phòng–an ninh trong bối cảnh quốc tế phức tạp.
Điều đó đòi hỏi đại biểu phải có tư duy chiến lược và năng lực hoạch định chính sách, hiểu sâu sắc các vấn đề phát triển dài hạn, không chỉ giải quyết tình huống trước mắt. Hướng dẫn số 36 của Ban Tổ chức Trung ương về công tác nhân sự đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 cũng nêu rõ tiêu chuẩn với các đại biểu dân cử, trong đó có tiêu chuẩn về tư duy đổi mới; có khả năng tư duy, phân tích, tổng hợp, đề xuất xây dựng chính sách pháp luật khả thi, hiệu quả...
Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới nêu rõ quan điểm công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước. Vì vậy, đại biểu phải có trình độ chuyên môn và kỹ năng lập pháp chuyên nghiệp hơn để đáp ứng yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, ổn định nhưng linh hoạt, đáp ứng hội nhập quốc tế.
“Đổi mới tư duy trong xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay,” bà Yên nói.
“Đại biểu cũng phải có khả năng kết nối, lắng nghe và truyền tải tiếng nói của Nhân dân, bởi Quốc hội trước hết là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân. Nói cách khác, đại biểu khóa mới cần hội tụ đầy đủ tâm–tầm– trí–tín–trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới,” bà Yên chia sẻ.
Đại biểu khóa mới cần hội tụ đầy đủ tâm–tầm–trí–tín–trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới."
Nhấn mạnh tầm quan trọng của đại biểu Quốc hội trong giai đoạn mới, Phó giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Cường cho rằng Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, vì vậy chất lượng đại biểu Quốc hội vô cùng quan trọng. Chất lượng của đại biểu Quốc hội quyết định thành công hay thất bại trong những nhiệm vụ mà chức năng của Quốc hội đặt ra.
Cũng theo ông Cường, trong thời kỳ mới, đại biểu Quốc hội phải hội đủ tâm, tầm, tài, nói như Tổng Bí thư Tô Lâm là đủ “Tài, Đức, Sức”. Sức ở đây không chỉ hiểu theo nghĩa hẹp thuần tuý sức khoẻ đơn thuần mà còn phải có sức chống chịu với những áp lực bên trong và bên ngoài, áp lực từ công việc và từ những cám dỗ, như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng hỏi cán bộ khi về tiếp quản Thủ đô là có đủ sức chống lại được những "viên đạn bọc đường" không?
Bên cạnh đó là vấn đề kiểm soát quyền lực, nhất là kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ. Đại biểu Quốc hội phải hiểu quyền lực, quyền năng mà mình có là quyền phái sinh, do từng cử tri tín nhiệm uỷ quyền, không phải tự nhiên có. Nhận thức rõ điều này, mỗi đại biểu Quốc hội mới có thể hoàn tốt chức trách, nhiệm vụ cũng như vinh dự mà mình được trao.
“Tôi chỉ mong mỗi đại biểu Quốc hội trước khi làm bất cứ việc gì hãy nhớ lời Bác: Việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh,” ông Cường nói.
Cùng chia sẻ về yêu cầu với đại biểu Quốc hội khóa mới, Phó giáo sư, Tiến sỹ Trương Hồ Hải, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng trong giai đoạn phát triển mới, bên cạnh việc tập trung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và bảo đảm phát triển nhanh, bền vững, Quốc hội khóa XVI cũng cần tăng cường giám sát việc thực thi pháp luật, cải cách bộ máy nhà nước, bảo vệ quyền con người và quyền công dân.
“Để đáp ứng yêu cầu đó, đại biểu Quốc hội khóa XVI cần có năng lực hoạch định chính sách, tư duy toàn cầu, khả năng phân tích pháp lý và kinh tế sâu sắc, cùng với bản lĩnh chính trị và tinh thần trách nhiệm cao trước cử tri,” ông Hải nói.
“Nén” quy trình, “lọc” tinh hoa
Với những tiêu chuẩn, yêu cầu rất cao, việc lựa chọn đại biểu Quốc hội khóa XVI đã được đặc biệt chú trọng ngay từ khâu giới thiệu ứng viên.
“Tập trung lãnh đạo thật tốt công tác nhân sự - khâu then chốt nhất của bầu cử”, đây là yêu cầu được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh khi chỉ đạo về công tác bầu cử.
Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, việc giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành công khai, minh bạch, lắng nghe ý kiến rộng rãi từ cơ sở, nhưng phải bảo đảm chặt chẽ, gắn liền với quy hoạch cán bộ, với kết quả đại hội đảng các cấp và bám sát yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm tính kế thừa, liên thông và đổi mới.
Cơ cấu đại biểu cần bảo đảm sự đại diện hài hòa giữa các ngành, các tầng lớp, giới, độ tuổi, vùng miền; có tỷ lệ phù hợp đại biểu chuyên trách, đại biểu nữ, đại biểu trẻ, đại biểu là người dân tộc thiểu số, đại biểu là trí thức, công nhân, nông dân, doanh nhân, văn nghệ sĩ, chức sắc tôn giáo... để Quốc hội và Hội đồng Nhân dân thật sự là diện mạo sinh động của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Phấn đấu bầu đủ số lượng, cơ cấu đại biểu, nhưng Tổng Bí thư cũng yêu cầu “chất lượng đại biểu phải được đặt lên hàng đầu.” Phải lựa chọn giới thiệu được những người thật sự tiêu biểu về phẩm chất và năng lực, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành với Tổ quốc và Nhân dân, có đức, có tài, đáp ứng đủ các tiêu chuẩn luật định và có đủ điều kiện để thực hiện tốt nhiệm vụ của người đại biểu Nhân dân.
“Nhiệm kỳ 2026-2031 là giai đoạn then chốt để hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước với yêu cầu đặt ra rất cao. Vì vậy, chúng ta cần ưu tiên giới thiệu những người có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm; có tầm nhìn và năng lực tham gia hoạch định chính sách kiến tạo cho phát triển địa phương và đất nước trong giai đoạn mới,” Tổng Bí thư nói.
Cần ưu tiên giới thiệu những người có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm; có tầm nhìn và năng lực tham gia hoạch định chính sách kiến tạo cho phát triển địa phương và đất nước trong giai đoạn mới."
Thực hiện chỉ đạo này, theo bà Tạ Thị Yên, công tác chuẩn bị bầu cử được triển khai đồng bộ, bài bản, tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật và sự lãnh đạo của Đảng. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử được rút ngắn nhưng Hội đồng bầu cử đã thực hiện một cuộc rà soát tổng thể để "nén" quy trình song vẫn giữ nguyên tính chặt chẽ.
Tất cả các mốc thời gian như ba vòng hiệp thương, công bố danh sách chính thức hay giải quyết khiếu nại, tố cáo đều được điều chỉnh tương ứng. Bà Yên cho biết đây là một áp lực không nhỏ đối với các cơ quan làm công tác bầu cử, nhưng lại là sự điều chỉnh cần thiết và phù hợp với thực tiễn khi đã có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ công nghệ thông tin.
Quy trình hiệp thương được thực hiện bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch. Việc lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và nơi công tác được tổ chức thực chất, phản ánh đúng mức độ tín nhiệm của Nhân dân đối với người ứng cử.
Bà Yên cho hay, so với các nhiệm kỳ trước, yêu cầu đặt ra với người ứng cử cao hơn về tiêu chuẩn chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực thực tiễn.
Công tác chuẩn bị bầu cử chú trọng hơn đến chất lượng cơ cấu đại biểu, bảo đảm tính đại diện hài hòa giữa các tầng lớp, vùng miền, giới tính, dân tộc.
Cơ cấu đại biểu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu so với con số 6 - 7 đại biểu của nhiệm kỳ trước. Tỷ lệ đại biểu Quốc hội là nhà khoa học được nâng lên 3-5% trong tổng số đại biểu để bảo đảm chuyên môn hóa cao. Tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách cũng tăng đảm bảo ít nhất 40% để nâng tính chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội.
Danh sách ứng cử cho thấy có rất nhiều ứng viên trẻ với 21,64% ứng viên dưới 40 tuổi, 44,44% ứng viên từ 40 đến 50 tuổi; tỷ lệ ứng viên có trình độ trên đại học chiếm 68,63%, trình độ đại học chiếm 30,21% và dưới đại học là 1,16%.
Số đại biểu Quốc hội chuyên trách dự kiến là 200 đại biểu, chiếm tỷ lệ 40%. Tỷ lệ này cao hơn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV với tỷ lệ đại biểu chuyên trách là 38,6% - cao nhất trong lịch sử.
“Việc tăng số lượng đại biểu chuyên trách được kỳ vọng góp phần tăng chất lượng hoạt động của Quốc hội bởi họ sẽ chuyên tâm làm công tác cho Quốc hội và không bị chi phối, phân tán bởi những công việc khác, phát huy tính độc lập, chuyên nghiệp. Điều đó cho thấy chúng ta phấn đấu xây dựng một Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp,” bà Yên nói.
Nhằm mục bảo đảm cuộc bầu cử thực sự dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật và lựa chọn được những người tiêu biểu nhất, Ban tổ chức đã tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý danh sách cử tri, quản lý hồ sơ, tổng hợp các số liệu, công tác tuyên truyền và điều hành bầu cử.
Cũng theo bà Yên, ngay sau khi trúng cử, đại biểu sẽ được tham gia các lớp tập huấn về kỹ năng lập pháp, giám sát, tiếp xúc cử tri, kỹ năng thảo luận, chất vấn. So với các khóa trước, dự kiến các chương trình bồi dưỡng dành cho đại biểu Quốc hội khóa XVI sẽ được thiết kế theo hướng chuyên sâu hơn về kỹ năng lập pháp hiện đại và đánh giá chính sách; tăng cường đào tạo về chuyển đổi số, kỹ năng sử dụng dữ liệu và thông tin; bồi dưỡng kỹ năng truyền thông nghị trường và trách nhiệm giải trình trước cử tri.
“Mục tiêu là xây dựng đội ngũ đại biểu ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, ngang tầm yêu cầu đổi mới hoạt động Quốc hội,” bà Yên nói./.
Chuyên trang thông tin về bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 (https://baucuquochoi.vn/) của Thông tấn xã Việt Nam là sản phẩm báo chí chuyên biệt, gồm 6 ngôn ngữ: Việt, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Nga và Trung Quốc; cung cấp thông tin chính thống, toàn diện, chuẩn xác, kịp thời cả trước, trong và sau cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đến đông đảo công chúng trong nước, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, giới báo chí và bạn bè quốc tế. Nội dung chuyên trang bao gồm các phần chính: Chuyên đề; Thời sự; Tư liệu; Đa phương tiện; Dành cho báo chí. ĐẶC BIỆT chuyên trang có dữ liệu nhân sự về 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI: https://baucuquochoi.vn/ky-hop/xvi-189.html.
