Kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt, khi cả hệ thống chính trị đang nỗ lực hiện thực hóa những tầm nhìn chiến lược của Đại hội XIV của Đảng. Đây không chỉ là một đợt vận động chính trị sâu rộng mà còn là cuộc sát hạch về năng lực quản trị hiện đại thông qua chuyển đổi số toàn diện.
Để làm rõ những điểm mới mang tính bước ngoặt và công tác chuẩn bị cho sự kiện trọng đại này, VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với bà Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Hội đồng Bầu cử quốc gia.
Tinh thần hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị
- Thưa bà, điểm khiến cử tri chú ý nhất hiện nay chính là lộ trình bầu cử khóa XVI được đẩy lên sớm hơn đáng kể so với thông lệ. Từ góc độ cơ quan tham mưu, bà có thể phân tích rõ hơn về lịch trình này và ý nghĩa chiến lược của nó đối với việc kiện toàn bộ máy Nhà nước?
Bà Tạ Thị Yên: Đúng như vậy. Điểm đổi mới mang tính chất quyết định và tác động sâu sắc nhất đến cả hệ thống chính trị trong kỳ bầu cử lần này chính là mốc thời gian. Ngày bầu cử được ấn định vào Chủ nhật, ngày 15/3 sớm hơn khoảng 2 tháng so với các khóa gần đây.
Tuy nhiên, điều đáng nói không chỉ là ngày bầu cử sớm, mà là khoảng cách giữa các bước được tối ưu hóa tối đa. Theo lịch trình, kết quả bầu cử sẽ được công bố trước ngày 22/3. Và chỉ sau đó đúng nửa tháng, vào ngày 6/4, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI dự kiến sẽ chính thức khai mạc.
Nếu ở các nhiệm kỳ trước, chúng ta mất gần 2 tháng từ khi có kết quả bầu cử mới bước vào kỳ họp đầu tiên, thì nay thời gian này chỉ còn 15 ngày. Ý nghĩa của sự điều chỉnh này vô cùng lớn. Thứ nhất là tính đồng bộ và liên thông. Việc rút ngắn khoảng cách giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, Hội đồng Nhân dân khóa mới giúp kiện toàn nhân sự cấp cao ngay lập tức. Điều này bảo đảm sự ổn định, liên tục trong công tác điều hành của Chính phủ và các cơ quan tư pháp, không có "khoảng trống" hay "độ trễ" trong chuyển giao quyền lực.
Thứ hai là kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV. Ngay tại kỳ họp đầu tiên này, ngoài công tác nhân sự, Quốc hội sẽ bắt tay ngay vào các nội dung xây dựng pháp luật để đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống một cách nhanh nhất. Điều này thể hiện tinh thần hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ mới.
- Để đáp ứng lộ trình "rút ngắn" đó mà vẫn đảm bảo tính dân chủ và đúng luật, quy trình hiệp thương và chuẩn bị hồ sơ đã có những điều chỉnh tương ứng như thế nào, thưa bà?
Bà Tạ Thị Yên: Chúng tôi đã thực hiện một cuộc rà soát tổng thể để "nén" quy trình nhưng vẫn giữ nguyên tính chặt chẽ. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử đã được rút gọn từ 70 ngày xuống còn 42 ngày.
Tất cả các mốc thời gian như ba vòng hiệp thương, công bố danh sách chính thức hay giải quyết khiếu nại, tố cáo đều được điều chỉnh tương ứng. Đây là một áp lực không nhỏ đối với các cơ quan làm công tác bầu cử, nhưng lại là sự điều chỉnh cần thiết và phù hợp với thực tiễn khi chúng ta đã có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ công nghệ thông tin.
Theo lịch trình, kết quả bầu cử sẽ được công bố trước ngày 22/3. Và chỉ sau đó đúng nửa tháng, vào ngày 6/4, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI dự kiến sẽ chính thức khai mạc.
Mỗi cử tri là một "giám sát viên" qua VNeID
- Thưa bà, trong bối cảnh thời gian được rút ngắn, vai trò của công nghệ thông tin được kỳ vọng sẽ là "cánh tay nối dài" để đảm bảo sự minh bạch. Vậy chuyển đổi số trong kỳ bầu cử này có gì khác biệt so với khóa XV?
Bà Tạ Thị Yên: Với tinh thần thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, có thể nói công nghệ thông tin nhiệm kỳ này không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đã trở thành nền tảng thực thi. Điểm nhấn lớn nhất là việc tích hợp dữ liệu bầu cử vào ứng dụng Định danh quốc gia (VNeID).
Bộ Công an đã có hướng dẫn rất chi tiết về việc khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ bầu cử. Cử tri giờ đây chỉ cần mở điện thoại, truy cập VNeID là có thể xem toàn bộ thông tin, tiểu sử, chương trình hành động của ứng cử viên tại đơn vị bầu cử của mình. Họ không còn phải đến các bảng tin ở phường, xã để tìm xem danh sách niêm yết như trước. Điều này giúp quyền tiếp cận thông tin của cử tri được thực hiện mọi lúc, mọi nơi, minh bạch và đầy đủ nhất.
Dự kiến cứ 2 tiếng một lần, các tổ bầu cử sẽ cập nhật số lượng cử tri đi bầu lên hệ thống chung.
Ngoài ra, công tác điều hành cũng chuyển sang trạng thái số. Dự kiến cứ 2 tiếng một lần, các tổ bầu cử sẽ cập nhật số lượng cử tri đi bầu lên hệ thống chung. Điều này giúp Hội đồng Bầu cử quốc gia nắm bắt tiến độ theo thời gian thực, từ đó có những chỉ đạo kịp thời, giảm tải áp lực báo cáo bằng văn bản cho cán bộ cơ sở và nâng cao tính chính xác tuyệt đối.
- Một điểm mới nữa là hình thức tiếp xúc cử tri trực tuyến và trực tiếp kết hợp. Đây có phải là giải pháp căn cơ để tiếp cận với địa bàn rộng sau khi sắp xếp đơn vị hành chính không, thưa bà?
Bà Tạ Thị Yên: Hoàn toàn đúng. Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thời gian qua đã tạo ra những địa bàn rộng lớn hơn. Đặc biệt ở miền núi, hải đảo, việc di chuyển để tiếp xúc cử tri trực tiếp là một thách thức lớn về thời gian.
Vì vậy, việc cho phép tiếp xúc cử tri qua hình thức trực tuyến hoặc kết hợp là một bước đi tất yếu, phù hợp với bối cảnh lộ trình bầu cử ngắn. Tuy nhiên, chúng tôi đặt ra yêu cầu rất khắt khe về an toàn thông tin và an ninh mạng. Chỉ những nơi đảm bảo được các điều kiện kỹ thuật mới triển khai hình thức này nhằm bảo đảm sự tương tác giữa ứng viên và cử tri diễn ra thông suốt, thực chất, không hình thức.
Nâng cao "hàm lượng trí tuệ"
- Thưa bà, cơ cấu đại biểu luôn là vấn đề cốt lõi quyết định chất lượng hoạt động của Quốc hội. Có thông tin cho rằng số lượng đại biểu chuyên trách và đại diện từ các khối trí thức, doanh nghiệp sẽ tăng lên đáng kể trong khóa XVI. Bà có thể xác nhận và phân tích thêm về con số này?
Bà Tạ Thị Yên: Theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chúng ta có những điều chỉnh rất rõ rệt về cơ cấu để đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp hóa hoạt động lập pháp.
Cụ thể, số lượng đại biểu ở các cơ quan Trung ương và đại biểu chuyên trách ở Trung ương sẽ tăng từ 207 lên 217 người, chiếm tỷ lệ khoảng 43,4%. Theo đó, chúng ta giảm tương ứng số lượng đại biểu ở địa phương từ 293 xuống còn 283 người (56,6%). Đây là bước đi nhằm tăng cường đội ngũ "tinh nhuệ" làm công tác lập pháp, giám sát chuyên sâu tại các Ủy ban của Quốc hội.
Số lượng đại biểu ở các cơ quan Trung ương và đại biểu chuyên trách ở Trung ương sẽ tăng từ 207 lên 217 người, chiếm tỷ lệ khoảng 43,4%.
Đặc biệt, để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới, cơ cấu dành cho các viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và khối doanh nghiệp, hiệp hội cũng tăng thêm 10 đại biểu so với khóa trước (nhiệm kỳ trước là 6 và 7).
Việc gia tăng các nhà khoa học, chuyên gia kinh tế và đại diện doanh nghiệp chính là nhằm đưa hàm lượng trí tuệ, tính thực tiễn vào trong từng điều luật. Quốc hội không chỉ cần những nhà quản lý, mà cần những chuyên gia giỏi để phản biện chính sách và đưa ra những quyết sách mang tính dẫn dắt cho nền kinh tế.
- Bên cạnh những nhóm ưu tiên mới, việc đảm bảo tính đại diện cho các tầng lớp xã hội khác như đại biểu trẻ, dân tộc thiểu số hay các chức sắc tôn giáo được thực hiện như thế nào để đảm bảo tính dân chủ, thưa bà?
Bà Tạ Thị Yên: Chúng tôi vẫn kiên trì mục tiêu Quốc hội là hình ảnh thu nhỏ của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Vì vậy, tỷ lệ hợp lý dành cho đại biểu trẻ, người dân tộc thiểu số, trí thức, văn nghệ sĩ và các chức sắc tôn giáo luôn được tính toán kỹ lưỡng ngay từ khâu phân bổ số lượng.
Tuy nhiên, quan điểm chỉ đạo xuyên suốt lần này là đảm bảo cơ cấu nhưng chất lượng phải đặt lên hàng đầu. Chúng ta không chạy theo số lượng hay cơ cấu mà hạ thấp tiêu chuẩn. Những người được giới thiệu ứng cử phải là những cá nhân thực sự tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức và có năng lực thực hiện nhiệm vụ đại biểu. Quy trình hiệp thương nhiều bước, chặt chẽ và dân chủ chính là bộ lọc tốt nhất để lựa chọn ra những ứng viên xứng đáng nhất.
- Giai đoạn hiện nay đang bước vào "đường đua" nước rút. Bà có thông điệp gì gửi tới cử tri cả nước để mỗi lá phiếu thực sự là một quyết định đúng đắn cho tương lai đất nước?
Bà Tạ Thị Yên: Tôi muốn nhấn mạnh rằng tham gia bầu cử không chỉ là quyền lợi, mà là một quyền năng chính trị của mỗi công dân. Mỗi lá phiếu khẳng định vai trò trung tâm của Nhân dân trong việc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Trong giai đoạn nước rút này, mỗi cử tri cần dành thời gian thỏa đáng để nghiên cứu chương trình hành động của các ứng viên. Hãy xem xét kỹ năng lực của họ có đủ để giải quyết những vấn đề mà cử tri quan tâm hay không. Sự cẩn trọng của cử tri hôm nay chính là tiền đề cho một Quốc hội mạnh mẽ ngày mai.
Đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, vai trò tiên phong gương mẫu là cực kỳ quan trọng. Không chỉ bản thân đi bầu đúng, bầu đủ, mà mỗi đảng viên phải là một tuyên truyền viên tích cực, giải thích cho nhân dân hiểu về những điểm mới, những giá trị của kỳ bầu cử lần này. Khi chúng ta có sự đồng thuận giữa ý Đảng và lòng dân, cuộc bầu cử chắc chắn sẽ thành công tốt đẹp, trở thành ngày hội thực sự của toàn dân.
Mỗi lá phiếu khẳng định vai trò trung tâm của Nhân dân trong việc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Xin trân trọng cảm ơn bà!
