Nhìn dòng người háo hức đến dự lễ khánh thành Công viên số 1 Lý Thái Tổ rộng hơn 4,4ha, tổng mức đầu tư hơn 263 tỷ đồng, với điểm nhấn là biểu tượng giọt nước nhằm tưởng niệm 23.000 người mất vì dịch COVID-19, đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân bảo ông cảm thấy rất xúc động và hạnh phúc.
Đây là thành quả sau nhiều năm nỗ lực đeo bám, kiên trì kiến nghị của ông và các đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, đáp ứng được mong mỏi của cử tri khi khu đất này vốn là khu nhà khách của Bộ Ngoại giao đã xuống cấp và bị bỏ hoang trong thời gian dài.
“Khi tiếp xúc cử tri, người dân lên tiếng rất nhiều về vấn đề này. Tổ đại biểu Quốc hội đã phản ánh đến Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Bộ Ngoại giao. Sau 3-4 năm kiên trì đeo đuổi vấn đề, Bộ Ngoại giao đã đồng ý giao lại khu đất và Ủy ban Nhân dân Thành phố hỗ trợ chuyển thành công viên. Đó là niềm vui rất lớn khi chúng tôi đã có thể góp phần giải quyết được bức xúc, mong đợi của cử tri.
Cảm xúc ấy cho tôi thêm nhiều năng lượng để tiếp tục lắng nghe ý kiến cử tri và phản ánh đến nghị trường, để xứng đáng với lá phiếu mà cử tri đã bầu cho mình, đã trao quyền và gửi gắm niềm tin ở mình,” đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân nói.
Đại biểu Quốc hội lắng nghe và hành động vì dân cũng chính là kỳ vọng của cử tri khi cầm trên tay lá phiếu để bầu ra đại biểu Quốc hội khóa XVI. Đây cũng là tiền đề tiên quyết để Quốc hội khóa XVI thực sự là một Quốc hội hành động vì dân, đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.
Theo bà Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, Phó Chánh văn phòng Hội đồng bầu cử Quốc gia, được nhân dân tin tưởng bầu ra, trao quyền qua từng lá phiếu, đại biểu Quốc hội đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân.
Đại biểu Quốc hội là người thay mặt Nhân dân xem xét, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước; là cầu nối giữa Nhà nước với Nhân dân, phản ánh ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân; biến ý chí, nguyện vọng của Nhân dân thành các quy định của Hiến pháp và pháp luật đồng thời giám sát việc thực hiện các quy định đó. Cũng chính đại biểu Quốc hội là người tham gia phổ biến, động viên Nhân dân thực hiện các quy định của pháp luật.
“Vị trí, vai trò quan trọng này của đại biểu Quốc hội đã được quy định rõ tại điều 79 của Hiến pháp,” bà Yên nói.
Bài phát biểu chấn động nghị trường
Tổng thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh, Chủ nhiệm Hội đồng bầu cử quốc gia nhấn mạnh mối liên hệ giữa đại biểu với cử tri phải được củng cố và làm sâu sắc hơn. Quốc hội phải là nơi Nhân dân thực sự cảm nhận được tiếng nói của mình được lắng nghe và phản ánh trung thực.
“Khi Quốc hội là diễn đàn dân chủ, thẳng thắn và trách nhiệm, nơi tiếng nói của Nhân dân được lắng nghe, niềm tin xã hội sẽ được tăng cường, đó là ‘nguồn lực mềm’ vô cùng quan trọng cho sự phát triển của đất nước trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới có nhiều biến động nhanh, phức tạp, khó lường như hiện nay,” ông Lê Quang Mạnh nói.
Nói tiếng nói của Nhân dân, phát biểu dân chủ, thẳng thắn và trách nhiệm để giữ niềm tin của Nhân dân với Đảng, với đất nước cũng chính là động lực thôi thúc để bà Đào Thị Biểu, nguyên đại biểu Quốc hội khóa VII, VIII, đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cửu Long (Vĩnh Long, Trà Vinh) và các đại biểu Quốc hội đoàn Cửu Long dám “cả gan” thực hiện sai quy trình phát biểu và làm rúng động nghị trường Quốc hội cách đây hơn 40 năm.
Ở độ tuổi 90, bà Biểu vẫn không thể quên phiên họp thứ 10, Quốc hội khóa VII, ngày 15/9/1985, khi nói về đợt cải cách giá–lương–tiền. Nhà nước đổi tiền, tỷ giá thấp xuống 10 lần trong khi giá cả tăng nhảy vọt lên gấp 10 lần, khiến cuộc sống của người dân hết sức khó khăn. Tiền mới mệnh giá cao, dân không có tiền lẻ để tiêu dẫn đến đầu cơ tiền lẻ. Cách vận hành vô lý khi lương thực người dân tự sản xuất nhưng đi bán cho người khác sẽ bị bắt, phải bán cho Nhà nước.
“Mua lại hàng hóa từ Nhà nước thì rất khổ, phải có tem phiếu, phải xếp hàng nửa ngày mới mua được 1kg thịt. Tôi tiếp xúc cử tri thấy đời sống người dân vô cùng khổ sở. Nhưng khi ra Hà Nội họp Quốc hội, Chính phủ báo cáo tình hình kinh tế 6 tháng cuối năm cho rằng các địa phương không biết phát huy ưu thế khi đổi tiền,” bà Biểu nhớ lại.
Đoàn Cửu Long không đồng tình với báo cáo và muốn phản biện nhưng theo quy định thời điểm đó, bài phát biểu phải gửi trước cho thư ký Quốc hội. Vì vậy, các đại biểu đoàn Cửu Long đã âm thầm soạn một bài phát biểu khác và ký tên chung, bà Biểu được cử đại diện lên đọc vì giọng nữ sẽ phần nào giảm độ gay gắt. Căng thẳng đến mức một thành viên trong đoàn đã quay sang bà Biểu hỏi đùa: “Chị có trăng trối gì cho mấy đứa nhỏ không?”
“Chúng tôi cho rằng 10 năm qua chưa lần nào dân xôn xao, bất bình, thậm chí phẫn nộ bằng đợt phá giá-lương-tiền vừa qua…” bài phát biểu “đọc chui” dài 7 trang được bà rút ra từ túi áo ngay lập tức làm rúng động nghị trường, những tràng vỗ tay dài không dứt.
“Chúng tôi cũng đắn đo, nếu là đại biểu Quốc hội mà không nói thẳng tiếng nói của lòng dân thì làm sao Chính phủ hiểu được tình trạng của nhân dân và từ đó làm sao củng cố được lòng tin của Nhân dân với Chính phủ. Đoàn Cửu Long quyết định nói thật với Đảng, với Nhà nước, thực hiện đúng với sự tín nhiệm của Nhân dân đã bầu mình ra đại diện cho Nhân dân,” bà Biểu nói.
Nếu là đại biểu Quốc hội mà không nói thẳng tiếng nói của lòng dân thì làm sao Chính phủ hiểu được tình trạng của Nhân dân và từ đó làm sao củng cố được lòng tin của Nhân dân với Chính phủ."
Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt sau đó đã gặp đoàn đại biểu Cửu Long và khẳng định tinh thần “phải nói thật”. Bài phát biểu gây chấn động của bà Biểu đã góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới đất nước của Đảng và Nhà nước. Tháng 12/1986, Đại hội VI của Đảng đã quyết định đổi mới toàn diện, xóa bỏ cơ chế bao cấp, mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước, là tiền đề để nước ta có “cơ đồ, vị thế như ngày nay.”
Sau hơn 40 năm, bài học về đại biểu Quốc hội gần dân, sát dân, dám phản biện và nói lên tiếng nói của Nhân dân, để mỗi quyết sách phải thực sự mang lại lợi ích cho Nhân dân vẫn còn nguyên giá trị và được các thế hệ đại biểu tiếp tục phát huy.
Từng nổi tiếng là đại biểu Quốc hội với những phát biểu gai góc, từng đeo bám nhiều kỳ họp để chất vấn Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Nội vụ về nạn chạy chức, chạy quyền, chạy tuổi, chạy tội... ông Lê Văn Cuông, nguyên đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa các khóa XI, XII nhấn mạnh đại biểu Quốc hội trước hết phải nói tiếng nói của Nhân dân, kết tinh nguyện vọng của cử tri. Từ đó, đại biểu Quốc hội mang tiếng nói, nguyện vọng của Nhân dân đến nghị trường, có những phát biểu, tranh luận thật sự chất lượng, vì lợi ích của Nhân dân.
Theo ông Cuông, để làm được điều này, đại biểu phải luôn gần dân, sát dân, nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, thường xuyên tiếp xúc cử tri, nắm chắc tình hình thực tiễn tại địa phương và lĩnh vực mình phụ trách với các kênh thông tin nhiều chiều, nhiều đối tượng, nhất là những tồn tại, những điểm nghẽn. Trên cơ sở đó, đại biểu chắt lọc ý kiến, tham khảo chuyên gia, đánh giá thấu đáo để phản ánh trung thực, có căn cứ và đề xuất giải pháp khả thi trước Quốc hội về những vấn đề cử tri quan tâm, mong đợi, nhằm tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế, có đời sống tốt hơn.
Với kinh nghiệm ba kỳ liên tiếp làm đại biểu Quốc hội các khóa XIII, XIV, XV, Phó giáo sư Trần Hoàng Ngân cho hay việc lắng nghe ý kiến cử tri có thể thực hiện linh hoạt qua nhiều kênh, ngoài những buổi tiếp xúc trực tiếp còn có thể gián tiếp qua email, điện thoại, tin nhắn, Zalo, gửi gắm qua các hiệp hội doanh nghiệp của những người kinh doanh nhỏ lẻ.
“Vấn đề quan trọng là trong các cuộc tiếp xúc, đại biểu phải lắng nghe được những tâm tư, nắm bắt kịp thời những vấn đề cử tri quan tâm để phản ánh trên nghị trường cũng như các cấp quản lý Nhà nước. Và phải phản ánh trung thực, thẳng thắn mới tạo được niềm tin trong Nhân dân, để họ tiếp tục sẵn sàng chia sẻ,” Phó Giáo sư Trần Hoàng Ngân nói.
Theo đại biểu Quốc hội khóa XV Nguyễn Thị Việt Nga, khi tiếp xúc cử tri, bà không chỉ nghe những con số hay kiến nghị cụ thể, mà còn cảm nhận được phía sau đó là những lo lắng, kỳ vọng, đôi khi là những nỗi niềm rất riêng tư. “Điều này giúp tôi có cách tiếp cận chính sách ở góc độ nhân văn hơn,” bà Nga nói.
Với sự lắng nghe đó, ngay trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV vừa qua, nhiều vấn đề bức xúc của cử tri đã được các đại biểu Quốc hội chỉ ra trên nghị trường, yêu cầu cơ quan quản lý Nhà nước có sự thay đổi chính sách phù hợp. Đó là sự đeo bám của đại biểu Nguyễn Thị Kim Thuý, đoàn Đà Nẵng với vấn đề thiếu minh bạch trong lựa chọn sách giáo khoa tại các địa phương qua nhiều kỳ họp Quốc hội khóa XV. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phải ba lần thay đổi thông tư hướng dẫn về việc chọn sách giáo khoa theo hướng trao quyền quyết định cho giáo viên, cho các nhà trường thay vì lãnh đạo ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Đó là sự kiên trì kiến nghị của đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, đoàn Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều đại biểu khác về vấn thiếu công bằng khi người dân phải tự chi trả tiền thuốc và dịch vụ có trong bảo hiểm y tế khi bệnh viện hết thuốc. Ngày 18/10/2024, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 22/2024/TT-BYT quy định về việc thanh toán chi phí thuốc và thiết bị y tế trực tiếp cho người có thẻ bảo hiểm y tế khi đi khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2025.
Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, lắng nghe và đấu tranh cho quyền lợi chính đáng của người dân là trách nhiệm của đại biểu Quốc hội với những người đã tin tưởng bầu ra mình, với từng lá phiếu của cử tri.
Quyết sách vì lợi ích người dân
Tổng thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh, với vai trò lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, khi kết nối chặt chẽ với cử tri, đại biểu Quốc hội sẽ mang “hơi thở” cuộc sống vào từng quyết sách.
Đây cũng là chia sẻ của Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Cường, Phó viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Theo ông Cường, khi bám sát thực tiễn, hệ thống pháp luật sẽ thực sự có “sức sống”, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đặc biệt khi Quốc hội khóa XVI được xác định là nhiệm kỳ Quốc hội mở đường về thể chế cho giai đoạn phát triển mới.
Khi kết nối chặt chẽ với cử tri, đại biểu Quốc hội sẽ mang “hơi thở” cuộc sống vào từng quyết sách."
Đây là trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội bởi mỗi luật, nghị quyết đều được xây dựng trên sự đóng góp ý kiến và được quyết định bởi lá phiếu của từng đại biểu trên nghị trường và mỗi quyết định đều ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, đời sống của hàng triệu người dân.
Qua 15 nhiệm kỳ, đồng hành cùng tiến trình bảo vệ và xây dựng đất nước, Quốc hội đã thông qua 5 bản Hiến pháp, gần 300 luật và bộ luật với hàng trăm nghị quyết, bao phủ mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng, chính trị, ngoại giao, hội nhập quốc tế, tạo nền tảng thể chế đưa đất nước vượt qua khó khăn, phát triển ổn định.
Với độ bao phủ rộng trên nhiều lĩnh vực, theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Sửu, để có thể tham gia đóng góp ý kiến, đòi hỏi mỗi đại biểu Quốc hội phải không ngừng nỗ lực học hỏi, nâng cao năng lực bản thân. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu thực tiễn, tham khảo ý kiến các chuyên gia là vô cùng quan trọng để những góp ý thực sự chất lượng.
Phải chịu khó là học tập, chịu khó lắng nghe, chịu khó đọc cũng là “bí quyết” của đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân để có thể hoàn thành trọng trách là đại diện cho tiếng nói, ý chí của Nhân dân trên nghị trường. “Vấn đề quan trọng nhất là ý kiến phải phù hợp với thực tế, phải khả thi. Vì vậy, phải chắt lọc thông tin qua nhiều kênh. Phải đọc thông tin trên báo chí, sách vở, phải tập hợp được sự chung sức về trí tuệ của các chuyên gia, phải tiếp xúc và lắng cử tri, đặc biệt là những đối tượng bị tác động bởi dự thảo luật hay nghị quyết đó,” đại biểu Trần Hoàng Ngân nói.
Cũng theo đại biểu Trần Hoàng Ngân, không chỉ nêu ý kiến trên nghị trường, đại biểu Quốc hội phải tận dụng mọi kênh để nói lên tiếng nói cử tri, đưa tiếng nói cử tri đến Quốc hội, đến Chính phủ, các cơ quan quản lý Nhà nước như gửi thư chất vấn, tham gia các buổi thảo luận tổ, mạnh dạn phát biểu trên báo chí…
Ngay trong kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV vừa qua, nhiều vấn đề quốc kế dân sinh đã được các đại biểu thẳng thắn thảo luận để các luật, nghị quyết, chính sách phù hợp với thực tiễn đời sống Nhân dân và yêu cầu phát triển của đất nước như tăng lương cơ sở, ô nhiễm không khí, ngập lụt, thiếu nhà ở xã hội, giá nhà đất quá cao, cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh… Đặc biệt là vấn đề thuế thu nhập cá nhân, thuế hộ kinh doanh được rất nhiều đại biểu quan tâm thảo luận.
Góp cho dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi, các đại biểu thẳng thắn khẳng định tăng mức chịu thuế thu nhập cá nhân và mức giảm trừ gia cảnh là việc không thể chậm trễ để đảm bảo cuộc sống người dân.
Phát biểu tại nghị trường và các phiên thảo luận tổ, các đại biểu Quốc hội cũng cho rằng nếu thu thuế từ 1 đến 5% trên doanh thu với hộ kinh doanh có doanh thu từ 200 triệu trở lên như đề xuất của Chính phủ trong dự thảo Thuế thu nhập cá nhân là không phù hợp. Đại biểu Trần Văn Lâm, Ủy viên Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội cho rằng mức thuế này là gánh nặng cho hộ kinh doanh nhỏ và đề nghị cân nhắc tỷ lệ thuế để bảo vệ người yếu thế. Đại biểu Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh với doanh thu 200 triệu, trừ chi phí, thu nhập của người dân “sẽ chẳng còn là bao” và kiến nghị phải nâng ngưỡng chịu thuế. Đại biểu Hoàng Văn Cường đề xuất phải tính thuế trên phần lãi, không phải doanh thu.
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, ban soạn thảo dự án luật đã phải điều chỉnh. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân đã được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, mức chịu thuế thu nhập cá nhân được điều chỉnh tăng từ 11 triệu lên 15 triệu đồng/tháng, mức giảm trừ gia cảnh tăng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/người. Hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở lên mới phải nộp thuế và được chọn nộp trên doanh thu hoặc trên lợi nhuận.
Là đại biểu đeo đuổi và bền bỉ kiến nghị đến Quốc hội và Chính phủ mấy năm qua vấn đề tăng ngưỡng chịu thuế thu nhập cá nhân và mức giảm trừ gia cảnh cho người dân, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho hay khoảnh khắc bấm nút biểu quyết và nghe chủ tọa phiên họp chính thức tuyên bố Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi đã được Quốc hội thông qua, ông thở phào nhẹ nhõm, cảm thấy rất hạnh phúc vì đã hoàn thành được điều cử tri mong đợi.
Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV cũng chứng kiến sự tranh luận có khi gay gắt giữa các đại biểu Quốc hội nhóm ngành y tế và ban soạn thảo Luật Giáo dục đại học khi các đại biểu kiến nghị công nhận chương trình đào tạo bác sỹ nội trú và bác sỹ chuyên khoa 1, chuyên khoa 2 tương đương thạc sỹ, tiến sỹ.
Theo đại biểu Nguyễn Khánh Thu, đoàn Hưng Yên, đây là những chương trình đào tạo sau đại học của các trường khối ngành y dược, nơi đào tạo nhân lực tinh hoa cho ngành y nhưng không được công nhận là trình độ sau đại học, gây thiệt thòi cho cán bộ nhân viên y tế khi tính lương. Với sự lên tiếng mạnh mẽ, bền bỉ của các đại biểu sau nhiều kỳ họp, nhiều phiên thảo luận, chất vấn tại tổ và nghị trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã sửa dự thảo luật, đưa các chương trình đào tạo này vào danh mục chương trình đào tạo sau đại học.
Chia sẻ về bản lĩnh cần có của đại biểu Quốc hội khi dám nói, dám làm, dám phản biện, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho hay động lực lớn nhất với ông là đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết.
Đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết cũng là động lực để nói thẳng, nói thật, không ngại chất vấn các tư lệnh ngành và cả Thủ tướng Chính phủ khi làm đại biểu Quốc hội của ông Lê Văn Cuông.
“Khi tôi đi họp Quốc hội, trong trái tim tôi chỉ có Đảng và Dân. Đảng là pháp luật, phải nói đúng theo pháp luật. Dân là tiếng nói của Nhân dân, phải nói đúng lòng dân. Tôi không nhìn mặt lãnh đạo hay bất cứ ai để sợ hay lo ảnh hưởng quyền lợi cá nhân, hay đụng chạm đến cơ quan nào, không lo bị phê bình. Tôi chỉ sợ nhất là phát biểu không đúng ý Đảng, lòng dân,” ông Cuông nói.
Khi tôi đi họp Quốc hội, trong trái tim tôi chỉ có Đảng và Dân. Đảng là pháp luật, phải nói đúng theo pháp luật. Dân là tiếng nói của Nhân dân, phải nói đúng lòng dân."
Cũng theo ông Cuông, nếu đại biểu chỉ phát biểu vuốt đuôi, nịnh nọt, nói dĩ hòa vi quý không đụng chạm đến ai, là không dám đối diện với sự thật, không dám đối diện với chân lý để bảo vệ lẽ phải, bảo vệ người dân thì phải thấy xấu hổ với vị trí đại biểu Quốc hội của mình.
Giám sát chặt chẽ để mỗi quyết sách thực sự được triển khai
Đi liền với hoạt động lập hiến, lập pháp, đại biểu Quốc hội còn thực hiện vai trò giám sát tối cao của Quốc hội thông qua nhiều hình thức như chất vấn các tư lệnh ngành, triển khai giám sát chuyên đề… Theo ông Lê Văn Cuông, đây là vai trò, nhiệm vụ quan trọng của đại biểu Quốc hội để đảm bảo những kiến nghị của cử tri, các chính sách pháp luật do Quốc hội ban hành thực sự đi vào cuộc sống, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho người dân.
Hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn được thực hiện ngay từ kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa đầu tiên. Ngày 31/10/1946, người dân đến dự thính buổi họp Quốc hội chật kín hai tầng gác Nhà hát lớn Hà Nội để chứng kiến một cảnh tượng chưa từng có trong lịch sử Việt Nam: Các đại biểu của Nhân dân đứng lên chất vấn các bộ trưởng, đặc biệt là chờ đợi Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời chất vấn. Tinh thần dân chủ, thẳng thắn và quyết liệt ngay tại phiên chất vấn, trả lời chất vấn của Quốc hội khóa I là tấm gương để Quốc hội các nhiệm kỳ tiếp theo học tập.
Từ năm 1994, các phiên chất vấn tại kỳ họp Quốc hội được phát thanh, truyền hình trực tiếp để cử tri theo dõi. Hoạt động chất vấn đã có tác động tích cực đến sự chuyển biến trong hoạt động của các cơ quan Nhà nước trên từng lĩnh vực.
Theo Phó giáo sư, Tiến sỹ Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đây là một bước tiến rất lớn về dân chủ mà không phải quốc gia nào cũng thực hiện được. Đây là kênh để Nhân dân giám sát hoạt động của các cơ quan quản lý Nhà nước, vừa giám sát hoạt động của các đại biểu Quốc hội đồng thời giúp người dân hiểu hơn về các vấn đề còn khó khăn, thách thức.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên cho biết Quốc hội đã có nhiều điều chỉnh để tạo điều kiện cho đại biểu phát biểu như thực hiện hình thức tranh luận tại phiên họp toàn thể, áp dụng phương thức “hỏi nhanh – đáp gọn” trong chất vấn, thời gian chất vấn tăng từ 2,5 ngày lên 3 ngày, tăng cường dân chủ và giải trình… Theo đó, số lượng phát biểu, chất vấn, thảo luận, tranh luận tăng qua từng kỳ họp với hàng nghìn lượt mỗi kỳ. Hoạt động giám sát của các đoàn đại biểu Quốc hội được tiến hành chủ động, tích cực và hiệu quả.
“Các cuộc chất vấn đã đem lại không khí hấp dẫn, sôi động, dân chủ trong sinh hoạt nghị trường, thu hút sự quan tâm rất lớn của cử tri và Nhân dân cả nước đồng thời thể hiện trách nhiệm, sự tích cực nghiên cứu, tham gia phát biểu của các đại biểu Quốc hội,” bà Yên nói.
Cũng theo bà Yên, không chỉ tăng về số lượng, chất lượng phát biểu của các đại biểu Quốc hội tại các kỳ họp cũng được nâng cao, có nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết, đề xuất được nhiều giải pháp thiết thực, khả thi. Trong hoạt động giám sát tối cao, các đại biểu Quốc hội đã thể hiện sự sắc sảo, nắm chắc tình hình, phân tích ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề, đúng trọng tâm, trọng điểm, thẳng thắn, mang tính xây dựng.
Các cuộc chất vấn đã đem lại không khí hấp dẫn, sôi động, dân chủ trong sinh hoạt nghị trường, thu hút sự quan tâm rất lớn của cử tri và Nhân dân cả nước."
Bên cạnh các buổi chất vấn tại nghị trường, Quốc hội còn trực tiếp thành lập các đoàn để thực hiện giám sát chuyên đề theo từng năm, tập trung vào các vấn đề nóng được cử tri quan tâm, từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị để các cơ quan quản lý Nhà nước tháo gỡ các nút thắt.
Khóa XIII, Quốc hội lần đầu tiên thực hiện hậu giám sát, giám sát lại với việc thực hiện các nghị quyết, kết luận của Quốc hội về giám sát chuyên đề và chất vấn. Khóa XV, kỳ họp thứ 5, lần đầu tiên Quốc hội tiến hành thảo luận riêng về kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri. Kỳ họp thứ 6, Quốc hội thảo luận về báo cáo kết quả tiếp công dân.
Cũng tại kỳ họp lần thứ 6, lần đầu tiên Quốc hội thực hiện giám sát đồng thời 3 chương trình mục tiêu quốc gia: nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong bối cảnh các chương trình này được triển khai rất chậm.
Theo đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên Lò Thị Luyến, kết quả giám sát tại Điện Biên cho thấy có rất nhiều bất cập trong triển khai như về thẩm quyền phê duyệt dự án, cơ chế quản lý, mức hỗ trợ, việc đối ứng vốn, chậm giải ngân, chồng chéo trong nội dung, rối trong đầu mối… Sau chương trình giám sát, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 111/2024/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia để tháo gỡ những khó khăn vướng mắc nhưng chỉ được phần nào.
Đây cũng là vấn đề được bà tâm huyết nêu ra tại cả phiên thảo luận tổ và thảo luận nghị trường trong kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. "Người dân mong muốn chỉ có một chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế – xã hội vùng đặc biệt khó khăn và khó khăn, có một cơ chế quản lý, một cơ quan chủ quản... Việc này phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hiện nay - ít người, nhiều việc," bà Luyến kiến nghị.
Và cũng tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết 257/2025/QH15 tích hợp 3 chương trình mục tiêu quốc gia này thành một chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhằm tập trung nguồn lực thực hiện các mục tiêu đề ra.
Không chỉ thực hiện chất vấn, giám sát theo chương trình, các đại biểu Quốc hội cũng chủ động đề xuất các hình thức giám sát mới. Năm 2004, đại biểu Quốc hội khóa XI Nguyễn Đức Dũng (đoàn Kon Tum) là đại biểu Quốc hội đầu tiên trong lịch sử gửi văn bản đề nghị Ủy ban thường vụ Quốc hội trình Quốc hội xem xét việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với một số bộ trưởng.
Thời điểm đó, ông Dũng được báo chí gọi là đại biểu "táo gan", làm việc "động trời", được coi là một hiện tượng chưa từng có tiền lệ. Ông cũng thẳng thắn cho biết việc này khó như "hái sao trên trời" vì để được thực hiện, theo luật cần 20% đại biểu trở lên đề nghị.
Nhớ lại kỳ họp cách đây 26 năm, ông cho biết đã cân nhắc rất kỹ trước khi kiến nghị. "Tôi chỉ muốn tạo động lực để các bộ trưởng phải tự xem lại mình, từ đó có trách nhiệm hơn trong công tác quản lý, lãnh đạo, làm tốt hơn nhiệm vụ được giao phó. Dù các bộ trưởng có hơi 'giật mình', nhưng với trách nhiệm của một đại biểu Quốc hội đại diện cho tiếng nói của Nhân dân, thực hiện chức năng giám sát, tôi thấy đó là việc cần làm," ông Dũng nói.
Từ là chuyện "động trời", "khó như hái sao", sau 9 năm, kỳ họp thứ 5, quốc hội khóa XIII năm 2013 đã đánh dấu mốc lịch sử khi lần đầu tiên việc lấy phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn đã được thực hiện nghiêm túc, dân chủ, công tâm, khách quan. Đây được đánh giá là một bước tiến lớn trong công tác giám sát và dân chủ của Quốc hội.
Từ dấu mốc lịch sử năm 2013, hoạt động lấy phiếu tín nhiệm từng bước được hoàn thiện với các quy định chặt chẽ, rõ ràng hơn và duy trì ổn định qua các nhiệm kỳ Quốc hội. Theo quy định, Quốc hội lấy phiếu tín nhiệm 1 lần trong nhiệm kỳ tại kỳ họp cuối năm thứ ba. Đến nay, Quốc hội đã bốn lần tiến hành lấy phiếu tín nhiệm: lần đầu vào tháng 6/2013 (lấy phiếu tín nhiệm với các chức danh cấp cao), lần thứ hai vào tháng 11/2014 tại Quốc hội khóa XIII; lần thứ ba vào tháng 10/2018 tại Quốc hội khóa XIV; lần thứ tư vào tháng 10/2023 tại Quốc hội khóa XV.
Theo các đại biểu Quốc hội, ý nghĩa cốt lõi của việc lấy phiếu tín nhiệm không chỉ nằm ở các chỉ số mà quan trọng hơn là đặt trách nhiệm công vụ dưới sự giám sát công khai, tạo động lực để đội ngũ cán bộ không ngừng tự hoàn thiện.
“Đây là cơ hội, là động lực để các đồng chí được bỏ phiếu nhìn lại việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mình, nhìn lại lĩnh vực mình phụ trách còn những hạn chế, khó khăn gì để có giải pháp quyết liệt hơn, quyết tâm hơn, hiệu quả hơn để khắc phục. Kết quả lấy phiếu tín nhiệm thể hiện sự đánh giá và sự kỳ vọng nhiều hơn nữa, cao hơn nữa đối với các vị bộ trưởng trong việc khắc phục những hạn chế của lĩnh vực mình quản lý,” đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy, tỉnh Tây Ninh nói./.
Chuyên trang thông tin về bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 (https://baucuquochoi.vn/) của Thông tấn xã Việt Nam là sản phẩm báo chí chuyên biệt, gồm 6 ngôn ngữ: Việt, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Nga và Trung Quốc; cung cấp thông tin chính thống, toàn diện, chuẩn xác, kịp thời cả trước, trong và sau cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đến đông đảo công chúng trong nước, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, giới báo chí và bạn bè quốc tế.
Nội dung chuyên trang bao gồm các phần chính: Chuyên đề; Thời sự; Tư liệu; Đa phương tiện; Dành cho báo chí.
ĐẶC BIỆT chuyên trang có dữ liệu nhân sự về 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI: https://baucuquochoi.vn/ky-hop/xvi-189.html.
